Κόκκινα δάνεια, βραδυφλεγής βόμβα για την ελληνική οικονομία

0

giannoulis newΟ τεράστιος όγκος των προβληματικών δανείων στα χαρτοφυλάκια των τραπεζών αποτελεί μια ωρολογιακή βόμβα για την ελληνική οικονομία, το τραπεζικό σύστημα  και κυρίως για τις επιχειρήσεις, και εκατομμύρια ελλήνων πολιτών. Οι προσπάθειες που έχουν γίνει μέχρι τώρα για τον περιορισμό του προβλήματος και την σταδιακή εξυγίανση των χαρτοφυλακίων φαίνεται να έχουν αποτύχει με αποτέλεσμα το μέγεθος του προβλήματος διαχρονικά να αυξάνεται αντί να μειώνεται.

Σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος ο λόγος των μη εξυπηρετούμενων δανείων στο σύνολο των δανείων αυξήθηκε το πρώτο τρίμηνο του 2016. Η ίδια πηγή σημειώνει: α) Τα 2/3 του συνόλου των κόκκινων δανείων (χωρίς να  συμπεριλαμβάνονται τα καταγγελμένα δάνεια) έχουν καθυστέρηση μεγαλύτερη των 12 μηνών και από αυτά ένα ποσοστό 40% εμφανίζει καθυστέρηση μεγαλύτερη των 720 ημερών με αυξητική τάση β) πάνω από 3 εκατομμύρια φάκελοι δανείων είναι «κόκκινα» από ένα συνολικό αριθμό 9,4 εκατ. γ) το πιστοδοτικό κενό (creditgap) για την ελληνική οικονομία ξεπερνά τα €34,5 δις.

Παράλληλα εκφράζεται έντονος προβληματισμός από τους εποπτικούς μηχανισμούς των πιστωτών SSM και ESM και το ΔΝΤ σχετικά με την αποτελεσματική ή όχι διαχείριση του προβλήματος από την ελληνική κυβέρνηση και το ελληνικό τραπεζικό σύστημα. Στο πλαίσιο αυτό είδαμε το τελευταίο διάστημα την καρατόμηση της διοίκησης του ΤΧΣ, τις κινήσεις αλλαγών στα Δ.Σ. των τραπεζών που με επιμονή ζητούν την τοποθέτηση ξένων στελεχών στις κρίσιμες θέσεις διοίκησης των ελληνικών τραπεζών και οι οποίες δεν έχουν ακόμα ολοκληρωθεί. Στο βαθμό που το ελληνικό τραπεζικό σύστημα αφελληνιστεί πλήρως, πιθανόν και να επιλεγεί ένα πιο βίαιο μοντέλο εκκαθάρισης των κόκκινων δανείων μια «θεραπεία σοκ» που θα έχει ένα τεράστιο κοινωνικό και οικονομικό κόστος.

Η αποτυχία της μέχρι τώρα αντιμετώπισης του προβλήματος των προβληματικών δανείων οφείλεται:

  • Στη συνεχιζόμενη ύφεση της οικονομίας η οποία πλήττεται από έλλειψη νέων επενδύσεων, κρίση ρευστότητας  υπερφορολόγηση επιχειρήσεων και ιδιωτών, αρνητική ψυχολογία, μείωση των πραγματικών εισοδημάτων με αποτέλεσμα η πιστοληπτική ικανότητα των οφειλετών να μειώνεται συνεχώς και η δυνατότητα να ανταποκριθούν στις δανειακές τους υποχρεώσεις να εξανεμίζεται.
  • Στη έλλειψη στρατηγικής και βούλησης των τραπεζών (εκτός μερικών  εξαιρέσεων) να προχωρήσουν σε γενναίες και βιώσιμες ρυθμίσεις  δανείων, προκειμένου το σύστημα να αποφορτιστεί, αλλά και να διευκολυνθούν πραγματικά οι δανειολήπτες, παρότι υπήρξε το θεσμικό πλαίσιο όπως π.χ. ο Νόμος 4307/2014. Αντικειμενικός στόχος αυτών των ρυθμίσεων θα έπρεπε να είναι μια ρεαλιστική και μόνιμη αντιμετώπιση της πραγματικής αδυναμίας πολλών «συνεργάσιμων» δανειοληπτών να αντιμετωπίσουν ένα δάνειο που πολλές φορές έχει επιβαρυνθεί με υψηλούς τόκους και άλλες προσαυξήσεις. Κατά κανόνα οι τράπεζες αρνούνται κατηγορηματικά διαγραφή μέρους της οφειλής για να καταστεί βιώσιμο το υπόλοιπο δάνειο, ακόμα και όταν οι οικονομικές δυνατότητες του δανειολήπτη δεν μπορούν να  το εξυπηρετήσουν  και όταν επίσης η αξία του ενυπόθηκου ακινήτου έχει μειωθεί στο 50% της οφειλής.
  • Αποτέλεσμα της παραπάνω ακαμψίας, αλλά και της γενικότερης αβεβαιότητας και του αρνητικού κλίματος, είναι ότι πολλοί δανειολήπτες δεν δείχνουν ενδιαφέρον για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα δανεισμού και δεν ανταποκρίνονται  ούτε στις στοιχειώδεις υποχρεώσεις τους που απορρέουν από τον Κώδικα Δεοντολογίας για την αντιμετώπιση των κόκκινων δανείων. Αυτό το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό και αυξάνει τον  «ηθικό κίνδυνο» (moralhazard) μιας γενικευμένης απραξίας.

Προκειμένου να αντιμετωπιστούν δυσλειτουργίες του προηγούμενου Κώδικα δεοντολογίας (Νόμος 4224/2013), δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ 2376/2-8-2016) ο αναθεωρημένος Κώδικας Δεοντολογίας για τα κόκκινα δάνεια, ο οποίος προσπαθεί να γίνει πιο φιλικός στους δανειολήπτες και να αυξήσει τις δυνατότητες εξεύρεσης κοινής συναινετικής λύσης με τις τράπεζες για την τακτοποίηση των προβληματικών δανείων. Οι κυριότερες αλλαγές που εισάγει ο νέος Κώδικας είναι οι παρακάτω:

  • Ο δανειολήπτης εντάσσεται στην διαδικασία Επίλυσης Καθυστερήσεων όταν η καθυστέρηση υπερβεί τις 60 ημέρες, αντί για 30 ημέρες του προηγούμενου Κώδικα.
  • Η τράπεζα πρέπει να λάβει υποχρεωτικά υπόψη στην πρόταση ρύθμισης το «ελάχιστο επίπεδο διαβίωσης του δανειολήπτη» καθώς και τυχόν προβλήματα υγείας που επηρεάζουν την δυνατότητα αποπληρωμής.
  • Πριν υποβληθεί από το πιστωτικό ίδρυμα τελική πρόταση οριστικής διευθέτησης  που θα μεταβάλει την περιουσιακή θέση του δανειολήπτη,  πρέπει να αναζητηθεί και να υποβληθεί από την τράπεζα μια «ήπια» πρόταση ρύθμισης με σκοπό την συμφωνία χωρίς ρευστοποίηση περιουσιακών στοιχείων.
  • Ο νέος Κώδικας δίνει περισσότερες δυνατότητες στα δύο μέρη για να συμφωνήσουν μια κοινή «λύση», έτσι ο δανειολήπτης έχει δυνατότητα υποβολής αντιπρότασης στην αρχική πρόταση της τράπεζας και η τράπεζα έχει υποχρέωση να απαντήσει εγγράφως  με σκοπό μια βελτιωμένη τελική πρόταση που θα οδηγήσει σε ένα συναινετικό αποτέλεσμα. Σε περίπτωση μη  συμφωνίας, κρίνεται η καλή προαίρεση και των δύο μερών σε μια τυχόν δικαστική επίλυση του προβλήματος.

Οι βελτιώσεις του Κώδικα Δεοντολογίας κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, ωστόσο δεν μπορούν να επιλύσουν το πρόβλημα όσο η πραγματική οικονομία συνεχίζει να συρρικνώνεται, τα εισοδήματα και οι συντάξεις να μειώνονται και η φορολογία να αυξάνεται. Η θηλιά θα παραμένει γύρω από τον λαιμό εκατομμυρίων πολιτών και χιλιάδων επιχειρήσεων που δεν θα μπορούν να ανταποκριθούν σε εξατομικευμένα μνημόνια, όπως δεν μπορεί να ορθοποδήσει η εθνική οικονομία μετά τα τρία μνημόνια που της επέβαλαν οι πιστωτές της. Την ίδια στιγμή η συνεχιζόμενη επιδείνωση της ποιότητας των χαρτοφυλακίων των δανείων, αποτελεί την σημαντικότερη πηγή αστάθειας για το τραπεζικό σύστημα που αδυνατεί να στηρίξει την αναπτυξιακή προοπτική της χώρας.

Νικόλαος Ι. Γιαννούλης

ngian@otenet.gr

 

Leave A Reply