Κυκλική οικονομία: Επιβάρυνση του περιβάλλοντος ή νέες θέσεις εργασίας;

0

KATHSΜετά την αλόγιστη χρήση των φυσικών πόρων όλες τις τελευταίες δεκαετίες και τη σημαντική υποβάθμιση του περιβάλλοντος, η διεθνής κοινότητα αντιλαμβανόμενη την ευθύνη της στις επόμενες γενιές και για να τους παραδώσει το φυσικό περιβάλλον σε ικανοποιητικό επίπεδο, έχει στρέψει την προσοχή της στην προσπάθεια μείωσης των βλαβών που επιφέρει ο σημερινός τρόπος ζωής μας. Η Πράσινη Εβδομάδα, από τις 30 Μαΐου έως τις 3 Ιουνίου, επικεντρώνεται στην «Επένδυση για ένα πιο πράσινο μέλλον»  και εστιάζει στην κυκλική οικονομία. Τι είναι η κυκλική οικονομία; Με τον νέο αυτό όρο, της κυκλικής οικονομίας, υπονοούμε ότι μειώνουμε την παραγωγή αποβλήτων και προστατεύουμε  το περιβάλλον με ριζική μετατροπή του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί ολόκληρη η οικονομία. Έτσι για να εξασφαλιστεί η βιώσιμη ανάπτυξη οφείλουμε να χρησιμοποιήσουμε τους πόρους μας με πιο έξυπνο και πιο βιώσιμο τρόπο και με τη σκέψη πάντα ότι οι πόροι δεν είναι απεριόριστοι. Το σημερινό μοντέλο του να παίρνω αλόγιστα πρώτες ύλες, να παράγω προϊόντα και στο τέλος της ζωής τους να τα στέλνω στα σκουπίδια έχει πλέον γίνει κατανοητό ότι δεν μπορεί να λειτουργήσει αν θέλουμε να επιβιώσουν και οι επόμενες γενιές. Έτσι θα πρέπει να βρούμε περιβαλλοντικά και οικονομικά βιώσιμο τρόπο χρήσης των πρώτων υλών. Στην  κυκλική οικονομία, η αξία των προϊόντων και υλών διατηρείται για όσο το δυνατόν περισσότερο χρόνο εντός της οικονομίας όταν ένα προϊόν έχει φθάσει στο τέλος του κύκλου ζωής του, για να χρησιμοποιηθεί ξανά και ξανά για να δημιουργηθεί επιπλέον αξία. Μια τέτοια λογική αλλάζει τα δεδομένα και πλέον οι οικονομίες θα πρέπει να αναπροσανατολιστούν από το σχεδιασμό των προϊόντων και των συσκευασιών μέχρι τον τρόπο επαναχρησιμοποίησης τους στο τέλος του κύκλου ζωής τους. Οι νέες διεργασίες παραγωγής μπορούν να βελτιωθούν για την αποδοτικότερη χρήση των πόρων και την παραγωγή λιγότερων αποβλήτων. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει επιχειρηματικές ευκαιρίες, να προωθήσει την καινοτομία, και ταυτόχρονα να διαφυλάξει το περιβάλλον. Η ΕΕ έχει διαμορφώσει πολιτική για το σύνολο των πρώτων υλών και προϊόντων η οποία ξεδιπλώνεται σιγά σιγά και οι επιχειρήσεις πλέον να πρέπει να τη λαμβάνουν σοβαρά υπόψη στο σχεδιασμό των παραγωγικών τους διαδικασιών. Μερικές από τις δράσεις της ΕΕ περιγράφονται στη συνέχεια.

Μέτρα στο στάδιο της παραγωγής

Προβλέπουν η βελτίωση του σχεδιασμού των προϊόντων ώστε να είναι βασικός παράγοντας στη διευκόλυνση της ανακύκλωσης και να συμβάλει στην δημιουργία προϊόντων που επισκευάζονται ευκολότερα ή είναι πιο ανθεκτικά, με αποτέλεσμα την εξοικονόμηση πολύτιμων πόρων. Οι νέοι σχεδιασμοί θα προωθήσουν την καινοτομία και την παροχή καλύτερων προϊόντων στους καταναλωτές.

Μέτρα στον τομέα της επισκευασιμότητας των προϊόντων και καταπολέμηση της προγραμματισμένης αχρήστευσης

Η ΕΕ θα αναλάβει πρωτοβουλίες σε διάφορους τομείς οι οποίες θα έχουν ως στόχο τη στήριξη πιο επισκευάσιμων προϊόντων με την   εφαρμογή οικολογικού σχεδιασμού που θα ισχύσει από φέτος.Η τυποποίηση, που θα ισχύσει από το 2019, οι πληροφορίες για την επισκευή  και ο οικολογικός σχεδιασμός, τα προγράμματα δοκιμών, θα συμπεριληφθούνστη λογική της κυκλικής οικονομίας.

Στον τομέα των αποβλήτων

Κάθε χρόνο η Ευρώπη χάνει περίπου 600 εκατομμύρια τόνους υλικών που περιέχονται στα απόβλητα, τα οποία θα μπορούσαν να ανακυκλωθούν ή να επαναχρησιμοποιηθούν. Μόνο το 40 % περίπου των αποβλήτων αυτών ανακυκλώνονται, με ποσοστά ανακύκλωσης από 5% – 80 % από περιοχή σε περιοχή. Η μετατροπή των αποβλήτων σε χρήσιμα υλικά αποτελεί ουσιώδες στοιχείο για την αύξηση της αποδοτικότητας των πρώτων υλών και τη μετάβαση προς μια πιο κυκλική οικονομία.

Γι αυτό και η ΕΕ έως το 2030:

  • θα καθορίσει στόχο για την ανακύκλωση του 65 % των αστικών αποβλήτων, το 75% των συσκευασιών και δεσμευτικό στόχο για τον περιορισμό της υγειονομικής ταφής στο 10 %, κατ’ ανώτατο όριο.
  • θα βοηθήσει τα κράτη για να βελτιωθεί η επιτόπου διαχείριση των αποβλήτων.
  • θα απλουστεύσει την εναρμόνιση των ορισμών και μεθόδων υπολογισμού.
  • τα διαρθρωτικά ταμεία θα χρησιμοποιούνται για την υποστήριξη των στόχων της νομοθεσίας της ΕΕ για τα απόβλητα σύμφωνα με την ιεράρχηση των αποβλήτων της ΕΕ. Προτεραιότητες θα είναι η πρόληψη, η προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση, η ανακύκλωση και η ανάκτηση ενέργειας και μέχρι την υγειονομική ταφή.
  • Θα επιβραβεύονται τους παραγωγούς που χρησιμοποιούν πιο πράσινα προϊόντα στην αγορά και ενθαρρύνουν την ανάκτηση και την ανακύκλωσή τους στο τέλος του κύκλου ζωής τους.

Παράλληλα η ΕΕ θα τροποποιήσει τη νομοθεσία για να αναταξινομηθούν τα ανακυκλωμένα υλικά ως μη απόβλητα. Τα υφιστάμενα κριτήρια αποχαρακτηρισμού των αποβλήτων σε επίπεδο ΕΕ (π.χ. για τα απορρίμματα γυαλιού ή χαλκού) θα παραμείνουν σε ισχύ.  Η αποτέφρωση των αποβλήτων θα εξακολουθεί να επιτρέπεται αν δεν είναι δυνατή η ανακύκλωσή τους αφού η ανάκτηση του ενεργειακού περιεχομένου τους είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, προτιμότερη έναντι της υγειονομικής ταφής.Η ΕΕ διερευνά  πώς μπορεί να βελτιστοποιηθεί ο ρόλος αυτός και για το σκοπό αυτό θα θεσπίσει πρωτοβουλία «παραγωγής ενέργειας από απόβλητα» στο πλαίσιο της Ενεργειακής Ένωσης.

Ανακύκλωση πλαστικών

Η αύξηση της ανακύκλωσης πλαστικού θεωρείται αναγκαία για τη μετάβαση προς την κυκλική οικονομία. Σήμερα λιγότερο από το 25 % των πλαστικών αποβλήτων ανακυκλώνεται, και περίπου το 50 % καταλήγει σε χώρους υγειονομικής ταφής. Θα ενθαρρυνθεί  να αναπτυχτούν καινοτομίες  στον τομέα αυτό για να μπορούν να συμβάλουν στην κυκλική οικονομία με την καλύτερη διατήρηση τροφίμων, τη βελτίωση της ανακυκλωσιμότητας των πλαστικών ή τη μείωση του βάρους των υλικών που χρησιμοποιούνται σε οχήματα.

Η σπατάλη τροφίμων

Εκτιμάται ότι περίπου 100 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων σπαταλούνται ετησίως στην ΕΕ σε όλο το μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων, από τη γεωργική εκμετάλλευση, στη μεταποίηση και παρασκευή, στα καταστήματα, στα εστιατόρια και στο σπίτι. Η ΕΕ θεωρεί ότι εκτός από τις σχετικές οικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις, η σπατάλη τροφίμων έχει σημαντική κοινωνική διάσταση έτσι η δωρεά πλεονασμάτων τροφίμων θα πρέπει να διευκολυνθεί ώστε ασφαλή, βρώσιμα τρόφιμα να μπορούν να φτάσουν σε εκείνους που τα χρειάζονται περισσότερο.

Υλικά κατεδαφίσεων

Σήμερα στην ΕΕ παράγονται 500 εκατομμύρια τόνοι υλικών κατεδαφίσεων ανά έτος σε ολόκληρη την ΕΕ.Τα πολύτιμα υλικά δεν είναι πάντοτε εύκολο να εντοπιστούν και ανακτηθούν. Η βελτίωση της διαχείρισης των αποβλήτων σε αυτόν τον τομέα μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο για την κυκλική οικονομία.Αναμένεται σειρά δράσεων από την ΕΕ για τη βελτίωση της ανακύκλησης αυτών των υλικών.

Οι ζωτικής σημασίας πρώτες ύλες (CRM)

Είναι  πρώτες ύλες που συνδυάζουν τη μεγάλη οικονομική σημασία για την ΕΕ με τον υψηλό κίνδυνο που συνδέεται με την προσφορά τους. Χρησιμοποιούνται σε πολλές ηλεκτρονικές συσκευές καθημερινής χρήσης περιέχουν μεγάλο αριθμό τέτοιων υλών με πολύ χαμηλό ποσοστό ανακύκλωσης τους και άρα τεράστιες απώλειες σπάνιων υλικών. Η ανάκτησης τους πρέπει να αυξηθεί με την μετάβαση σε μια πιο κυκλική οικονομία. Η ΕΕ γνωρίζοντας ότι μόνο τα παραπάνω δεν αρκούν, έχει σχεδιάσει και μια σειρά μέτρων για τη  στήριξη της κυκλικής οικονομίας, με στόχο την τόνωση της ανταγωνιστικότητας, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης.Οι δράσεις που έχουν εγκριθεί θα συμβάλουν στο «κλείσιμο του κύκλου» ζωής των προϊόντων μέσω περισσότερης ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης με στόχο να αποφέρουν οφέλη τόσο για το περιβάλλον όσο και για την οικονομία. Έτσι θα ενθαρρυνθούν – χρηματοδοτηθούν σχέδια που θα αντλούν τη μέγιστη αξία και χρήση από όλες τις πρώτες ύλες, τα προϊόντα και τα απόβλητα, θα εξοικονομούν ενέργεια και θα μειώσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Οι βασικές δράσεις που εγκρίθηκαν και πρόκειται  να υλοποιηθούν περιλαμβάνουν:

  1. Χρηματοδότηση ύψους άνω των 650 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» και 5,5 δισ. ευρώ από τα διαρθρωτικά ταμεία για τα απόβλητα στα κράτη μέλη.
  2. Δράσεις για τη μείωση των απορριμμάτων τροφίμων με κοινή μεθοδολογία μέτρησης, βελτιωμένη επισήμανση ημερομηνίας και μείωση των απορριμμάτων τροφίμων κατά 50% ως το 2030.
  3. Ανάπτυξη προτύπων ποιότητας για δευτερογενείς πρώτες ύλες, προκειμένου να αυξηθεί η εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων στην ενιαία αγορά.
  4. Μέτρα για τον οικολογικό σχεδιασμό και την προώθηση της επισκευασιμότητας, της ανθεκτικότητας και της ανακυκλωσιμότητας των προϊόντων, πέραν της ενεργειακής απόδοσης.
  5. Αναθεώρηση του κανονισμού για τα λιπάσματα, προκειμένου να διευκολυνθεί η αναγνώριση των οργανικών και παραγόμενων από απόβλητα λιπασμάτων και να υποστηριχθεί ο ρόλος των βιολογικών θρεπτικών συστατικών.
  6. Ξεχωριστή στρατηγική για τις πλαστικές ύλες στην κυκλική οικονομία, για την αντιμετώπιση ζητημάτων όσον αφορά την ανακυκλωσιμότητα, τη βιοαποδομησιμότητα, την παρουσία επικίνδυνων ουσιών στα πλαστικά, καθώς και την επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης για σημαντική μείωση των θαλάσσιων απορριμμάτων.
  7. Σειρά δράσεων για την επαναχρησιμοποίηση του νερού, στις οποίες περιλαμβάνεται νομοθετική πρόταση σχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις για την επαναχρησιμοποίηση του νερού.

Το σύνολο των παραπάνω προτεραιοτήτων θα πρέπει να λάβουν σοβαρά υπόψη επιχειρήσεις και φορείς (περιφέρειες, δήμοι κλπ) στους σχεδιασμούς τους.

Leave A Reply